VITICULTURIST

Για το αμπέλι και το κρασί

ΑμπελιΑσθενειεςπερονοσποροςΦυτοπροστασια

Περονόσπορος στο αμπέλι – Plasmopara viticola

Hits: 239

Ο περονόσπορος αποτελεί την σοβαρότερη ασθένεια στο αμπέλι , ιδιαίτερα σε περιοχές με θερμό και υγρό κλίμα. Τα πρώτα συμπτώματα της ασθένειας σε ποικιλίες της ευρωπαϊκής αμπέλου ( Vitis vinifera ) αναγνωρίστηκαν στην περιοχή του Μπορντώ γύρω στο 1878.

Σήμερα η ασθένεια ενδημεί σε όλες της αμπελοπαραγωγικές περιοχές του κόσμου με θερμό και υγρό κλίμα κατά την περίοδο της βλαστικής ανάπτυξης της αμπέλου.

Η απουσία βροχής την άνοιξη και το καλοκαίρι σε κάποιες περιοχές περιορίζει την εξάπλωση της ασθένειας ( πχ. Αυστραλία , Καλιφόρνια , Χιλή).

Η ασθένεια προσβάλει όλα τα πράσινα μέρη του φυτού ,ιδιαίτερα τα φύλλα , τις ταξιανθίες και τις νεαρές ράγες.

Το παθογόνο αίτιο ανήκει στους Ωομύκητες , και σύμφωνα με την πρόσφατη ταξινόμηση είναι μέλος της οικογένειας  Peronsporomycetes(Dick 2002). Η οικογένεια αυτή είναι διαφορετική από αυτή των μυκήτων (Mycota)  και αποτελεί μέρος των Chromista , ένα βασίλειο το οποίο περιλαμβάνει ετερογενείς μικροοργανισμούς.

Στις περιπτώσεις που η προσβολή από την ασθένεια είναι σοβαρή , τα φύλλα πέφτουν πρόωρα , η παραγωγή και περιεκτικότητα της ράγας σε ζάχαρα μειώνεται , ενώ οι σταφυλές κινδυνεύουν από ηλιοκαύματα. 

Σοβαρές προσβολές , ιδιαίτερα κατά την περίοδο της άνθησης που δεν αντιμετωπίζονται , μπορεί να οδηγήσουν σε ολική απώλεια της παραγωγής.

Επιπλέον η πρόωρη φυλλόπτωση που οφείλεται σε σοβαρές προσβολές από περονόσπορο , θέτουν σε κίνδυνο και την παραγωγή και της επόμενης χρονιάς , καθώς τα φυτά αδυνατούν να σχηματίσουν επαρκή αποθέματα.

Όλες οι ποικιλίες του Vitis vinifera είναι ευαίσθητες στην προσβολή από τον περονόσπορο. Τα υβρίδια του  Vitis vinifera , το Vitis aestivalis και το Vitis labrusca είναι λιγότερο ευαίσθητες , ενώ το Vitis rupestris , το Vitis cordifolia και το Vitis rodundifolia είναι γενικά ανθεκτικά.

Ο περονόσπορος είναι ένα υποχρεωτικό παράσιτο , δηλαδή χρειάζεται ζωντανούς ιστούς για να αναπτυχθεί. Έτσι μπορεί να αναπτυχθεί σε όλα τα πράσινα μέρη του φυτού.

Τα ωοσπόρια (όργανα διαχείμανσης) σχηματίζονται αργά το καλοκαίρι και ο φθινόπωρο στα προσβεβλημένα φύλλα , στις κληματίδες ή στις ράγες. Με τη φυλλόπτωση του φθινοπώρου αυτά παρασύρονται στο έδαφος  , όπου διαχειμάζουν στα μολυσμένα φύλλα. Εκεί μπορεί να παραμείνουν από 3 μέχρι 5 χρόνια ( πολλές φορές μέχρι και 10 χρόνια).

Τα ωοσπόρια αποτελούν τα εγγενή όργανα αναπαραγωγής του περονόσπορου. Τα ανθεκτικά τοιχώματα τους τα καθιστούν λιγότερο ευαίσθητα στα μυκητοκτόνα και στις ακραίες καιρικές συνθήκες σε σχέση με τα ζωοσπόρια και τα σποριάγγεια.

Τουλάχιστο 10 mm βροχής (ή/και άρδευσης ) , 10ο  C  ή και περισσότερο , για τουλάχιστο 24 ώρες  ευνοούν τις πρωτογενείς μολύνσεις της ασθένειας.

Οι συνθήκες αυτές δεν εξασφαλίζουν πάντα την εξέλιξη της ασθένειας , όμως θα πρέπει να πρέπει να κινητοποιούν τους παραγώγους.

Ειδικότερα , προκειμένου τα ωοσπόρια να βλαστήσουν απαιτούν :

  • Το έδαφος να είναι υγρό τουλάχιστο για 16 ώρες. Αυτό συνήθως επιτυγχάνεται με 3-5mm βροχής(ή/και άρδευση).
  • Η θερμοκρασία θα πρέπει ταυτόχρονα να διατηρείται γύρω στους 10 οC.

Στις συνθήκες αυτές τα ωοσπόρια βλαστάνουν και απελευθερώνουν ζωοσπόρια , τα οποία με τις σταγόνες της βροχής ή της άρδευσης μεταφέρονται στα κατώτερα μέρη της κόμης του φυτού και είναι υπεύθυνα για τις πρωτογενείς μολύνσεις. Άλλα 3-5 mm βροχής (ή/και άρδευσης )  απαιτούνται και σε αυτή τη φάση τόσο για τη μεταφορά από το έδαφος στο φυτό ,όσο για την επαρκή διαβροχή της κάτω επιφάνειας των φύλων που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την μόλυνση.

Το φύλλωμα πρέπει να παραμείνει υγρό τουλάχιστο για 2-3 ώρες στoυς 20 οC (ή 4-5 ώρες στους 10 οC) ώστε τα σπόρια να ολοκληρώσουν τις πρωτογενείς μολύνσεις.

Τα ζωοσπόρια που εγκαθίστανται στην κάτω επιφάνεια του φύλλου σχηματίζουν το μυκήλιο του μύκητα το οποίο αναπτύσσεται μέσα στο φύλλο προκαλώντας τις γνωστές ελαιώδης κηλίδες. Οι κηλίδες αυτές εμφανίζονται συνήθως 5 με 17 μέρες (συχνότερα 5 με 10 μέρες) μετά από την μόλυνση. Η εμφάνιση των κηλίδων είναι γρηγορότερη όταν ο καιρός είναι ζεστός (18-27 οC). Σε υψηλότερες ή σε χαμηλότερες θερμοκρασίες η περίοδος επώασης είναι μεγαλύτερη.

Συνήθως οι πρωτογενείς μολύνσεις κυμαίνονται σε χαμηλά επίπεδα , με την εμφάνιση 1-3 κηλίδων σε κάθε 50 μ γραμμής φύτευσης ,όμως είναι αρκετά δύσκολο να εντοπιστούν. Οι πρωτογενείς αυτές μολύνσεις δεν μπορούν από μόνες τους να προκαλέσουν σοβαρές απώλειες στην παραγωγή. Όμως είναι πολύ σημαντικές για την εξέλιξη της ασθένειας  καθώς , όταν επικρατήσουν ευνοϊκές συνθήκες επιτρέπουν στην ασθένεια να εξαπλωθεί πάρα πολύ γρήγορα.

Για τις δευτερογενείς μολύνσεις από τα φύλλα στα φύλλα , στις κληματίδες , στις ταξιανθίες , στις ράγες και την σταφυλή απαιτούνται τουλάχιστο 98% σχετική υγρασία , 13 οC ή περισσότερο , τουλάχιστο 4 ώρες σκοτάδι και υγρασία φύλλου με τη μορφή σταγόνας για τουλάχιστο 2-3 ώρες.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να έχουμε δευτερογενείς μολύνσεις αποτελεί η ύπαρξη  ελαιωδών κηλίδων.

Οι κηλίδες αυτές αλλά και οι υπόλοιποι μολυσμένοι  ιστοί παράγουν σποριάγγεια κατά τη διάρκεια θερμών και υγρών νυκτών. Για την παραγωγή των σπορείων απαιτούνται 4 τουλάχιστον ώρες σκοτάδι με τη θερμοκρασία να είναι στους 13 οC ή και περισσότερο και την υγρασία στο 68% ή και περισσότερο.

Το φύλλωμα επίσης πρέπει να είναι υγρό για τουλάχιστο 2-3 ώρες από τη στιγμή που τα σποριάγγεια θα παραχθούν. Αυτό μπορεί να συμβεί με τη βροχή , με την υπερβολική άρδευση και περιστασιακά όταν επικρατήσουν συνθήκες πολύ υψηλής σχετικής υγρασίας

Δευτερογενείς μολύνσεις μπορεί να έχουμε κάθε στιγμή κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου που υπάρχουν ελαιώδης κηλίδες και οι συνθήκες που επικρατούν είναι ευνοϊκές για την εξέλιξη της ασθένειας.

Τα σποριάγγεια αποτελούν την αγενής μορφή του περονόσπορου. Εμφανίζονται στους σποειοαγγειοφόρους οι οποίοι έχουν δενδρώδη μορφή.

Ένα με δέκα ζωοσπόρια μπορούν να παραχθούν από κάθε σποριάγγειο. Τα ζωοσπόρια μπορούν να μετακινηθούν στο νερό αλλά διασπείρονται κυρίως με τον άνεμο και με τις σταγόνες της βροχής.

Οι πρωτογενείς μολύνσεις αποτελούν την έναρξη του βιολογικού κύκλου της ασθένειας και έχουν αποτέλεσμα την εμφάνιση των ελαιωδών κηλίδων.

Τα σπόρια που παράγονται στις κηλίδες αυτές μπορούν να διασπαρθούν με τον άνεμο ή τη βροχή και να προκαλέσουν μολύνσεις σε νέες τοποθεσίες.

Οι δευτερογενείς μολύνσεις αποτελούν τη βασική πηγή για την εξάπλωση της ασθένειας.

Η παρακολούθηση των καιρικών συνθηκών που ευνοούν τις πρωτογενείς και δευτερογενείς μολύνσεις  αποτελεί προϋπόθεση για την  αποτελεσματική αντιμετώπιση της.

Αυτόματοι μετεωρολογικοί σταθμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση και την πρόβλεψη των καιρικών συνθηκών. Οι σταθμοί αυτοί συλλέγουν πληροφορίες σχετικά με τη θερμοκρασία , το ύψος βροχής , την υγρασία στην επιφάνεια των φύλλων , τη σχετική υγρασία και άλλων μετεωρολογικών παραμέτρων  ανάλογα με τον εξοπλισμό τους. Τα μετεωρολογικά αυτά δεδομένα μπορούν να αξιοποιηθούν από λογισμικά πρόβλεψης της εξέλιξης ασθενειών που έχουν αναπτυχθεί , και να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με το κίνδυνο εμφάνισης πρωτογενών , δευτερογενών μολύνσεων κι τελικά για την εξέλιξη της ασθένειας.

Εναλλακτικά , με τη χρήση ενός θερμομέτρου ελάχιστης /μέγιστης θερμοκρασίας και με τη Λίπανσημέτρηση τους ύψους βροχής μπορούμε να προσδιορίσουμε πότε επικρατούν συνθήκες ευνοϊκές για την εξέλιξη της ασθένειας.

Η παρακολούθηση του αμπελώνα είναι απαραίτητη για να εντοπιστούν έγκαιρα τυχόν πρωτογενείς μολύνσεις. Συχνές επισκέψεις στον αμπελώνα είναι απαραίτητες , ιδιαίτερα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη της ασθένειας.

Για την προστασία χρησιμοποιούνται καλλιεργητικές και χημικές μέθοδοι καταπολέμησης. Αρκετές είναι οι ομάδες φυτοπροστατευτικών προϊόντων που είναι εγκεκριμένες και χρησιμοποιούνται για την προστασία της αμπέλου από τον περονόσπορο. Είναι σημαντικό κατά την εφαρμογή των φυτοπροστατευτικών να εναλλάσσονται προϊόντα διαφορετικών ομάδων προκειμένου να μην αναπτυχθεί ανθεκτικότητα του μύκητα.

Πηγές :

The life-cycle of Plasmopara viticola, cause of downy mildew of vine , Mycologist Volume 14 , Part 4 , November 2000.

Downy Mildew of grape, report on PLANT DISEASE RPD No. 705 , March 2004 DEPARTMENT OF CROP SCIENCES UNIVERSITY OF ILLINOIS AT URBANA-CHAMPAIGN.

Fisher, D, Taylor, A, Gordon, C, and Magarey, P. (2007), Downy mildew in vineyards. Department of Agriculture and Food, Western Australia, Perth. Bulletin 4708.

Downy Mildew of Grape HYG-3013-08 Fact sheet  Agriculture and Natural Resources 2008, The Ohio State University.

Downy Mildew of Grape Plant Pathology Fact Sheet University of Kentucky – College of Agriculture.

Chapter 4 Fungi of Grapes , Hanns-Heinz Kassemeyer and Beate Berkelmann-Löhnertz H. König et al. (eds.), Biology of Microorganisms on Grapes, in Must and in Wine, © Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2009 (photo)

Comment here